Ηφαιστειολογικό παρατηρητήριο

Ο ηφαιστειακός κίνδυνος στην περιοχή

Τα ηφαιστειακά κέντρα της Νισύρου, του Γυαλιού και της Κω αποτελούν τμήμα του Ενεργού Ηφαιστειακού Τόξου του Νοτίου Αιγαίου, ενός από τα δύο υπάρχοντα ενεργά ηφαιστειακά τόξα της Μεσογείου. Τα δύο πρώτα ηφαίστεια (Γυαλί και Νίσυρος) είναι τα νεώτερα μεγάλα ηφαιστειακά κέντρα του Τόξου. Στο χώρο αυτό εκδηλώθηκε η μεγαλύτερη έκρηξη της Μεσογείου πριν 161.000 χρόνια που σκέπασε με τα προϊόντα της τη μισή Κω και σήμερα η τέφρα της βρίσκεται από την Κάλυμνο έως την Τήλο και τις ακτές της Τουρκίας.

Τα τελευταία 45.000 χρόνια εκδηλώθηκαν τουλάχιστον δύο μεγάλα καταστροφικά εκρηκτικά γεγονότα στη Νίσυρο και άλλα δύο στο Γυαλί που το καθένα εκτίναξε πάνω από τρία δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα λάβας. Τα προϊόντα εκροής και ατμοσφαιρικής καθίζησης έχουν αποτεθεί στην ευρύτερη περιοχή. Μεταξύ των παραπάνω εκρηκτικών συμβάντων παρεμβλήθηκε ένα σοβαρό χρονικό διάστημα στάσης της ηφαιστειακής δραστηριότητας. Αυτό δεν αποκλείει την επανάληψη παρόμοιας καταστροφικής δράσης στο μέλλον, μεγάλης επικινδυνότητας για τη Νίσυρο και τα γύρω νησιά.

Στο νησί της Νισύρου υπάρχει και ένας άλλος σοβαρός ηφαιστειακός κίνδυνος. Είναι ο κίνδυνος των υδροθερμικών εκρήξεων (εκτόνωση υπέρθερμου γεωθερμικού ρευστού). Το 1871-73 και το 1887 εκδηλώθηκαν τέτοιες εκρήξεις στον πυθμένα της καλδέρας (περιοχή Λόφου) που είχε δημιουργηθεί από τα παλιότερα εκρηκτικά γεγονότα, ενώ άλλοι 10 καλά διατηρημένοι υδροθερμικοί κρατήρες πιστοποιούν την ύπαρξη έντονης υδροθερμικής δράσης τα τελευταία 4-5.000 χρόνια.

Επειδή τα γενεσιουργά αίτια - ο υπερθερμασμένος γεωθερμικός ταμιευτήρας και το στεγανό κάλυμμα - υπάρχουν, είναι πιθανή η εκδήλωση τέτοιων εκρήξεων, στο εγγύς μέλλον, στο χώρο του καλδερικού πυθμένα. Με την πρώτη βαθιά γεώτρηση που έγινε το 1981 από τη ΔΕΗ η Νίσυρος αποδείχθηκε το δυναμικότερο και με τη μεγαλύτερη θερμοκρασία - για τέτοιο γεωτεκτονικό χώρο - γεωθερμικό πεδίο στο κόσμο. Οι υδροθερμικοί κρατήρες αποτελούν επίσης πόλο έλξης χιλιάδων επισκεπτών ετησίως και μια απρόβλεπτη τέτοιου τύπου έκρηξη θα μπορούσε να έχει πολύ δυσάρεστα αποτελέσματα.
Ηφαιστειολογικό Παρατηρητήριο Νισύρου

Ο ηφαιστειακός κίνδυνος και επικινδυνότητα στην περιοχή της Νισύρου επιβάλλει την ύπαρξη ενός μόνιμου Ηφαιστειολογικού Παρατηρητήριου, με ολοκληρωμένα δίκτυα παρακολούθησης των φυσικοχημικών παραμέτρων του ηφαιστείου που επιτρέπουν έγκαιρη βραχυπρόθεσμη πρόγνωση τυχόν επαναδραστηριοποίησής του και τη λήψη μέτρων προστασίας κατοίκων και επισκεπτών.Αυτός ήταν ένας από τους βασικούς στόχους του προγράμματος «Ανάδειξη Ηφαιστείου Νισύρου», πρόγραμμα που συντονίστηκε από το Δήμο Νισύρου και χρηματοδοτήθηκε από την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου με χρηματοδότηση του Γ΄ Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης.Υπεύθυνος του έργου από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, που είχε αναλάβει το υποέργο αυτό, ήταν ο Καθ. ΑΠΘ Μιχάλης Φυτίκας, με κύριο επιστημονικό συνεργάτη τον Δρ. Γιώργη Βουγιουκαλάκη, ηφαιστειολόγο του ΙΓΜΕ. Η ομάδα των επιστημόνων που εγκατέστησαν τα δίκτυα παρακολούθησης και έχουν την ευθύνη της συλλογής, επεξεργασίας και ερμηνείας των καταγραφών και αποτελεσμάτων της παρακολούθησης, μαζί με τους προαναφερόμενους επιστήμονες, αποτελείται από τους:   

  • Κώστα Παπαζάχο, σεισμολόγο, Καθ. ΑΠΘ, υπεύθυνο για τη σεισμική παρακολούθηση του ηφαιστείου
  • Θεόδωρο Λαόπουλο, φυσικό-ηλεκτρονικό, Καθ. ΑΠΘ, υπεύθυνο για την παρακολούθηση των αλλαγών της στάθμης της θάλασσας (αλλαγές τοπογραφικού ανάγλυφου) και των φυσικο-χημικών παραμέτρων των θερμών σημείων.
  • Στάθη Στείρο, τοπογράφο μηχανικό, Καθ. Παν/μίου Πατρών, υπεύθυνο για την παρακολούθηση αλλαγών του τοπογραφικού ανάγλυφου μέσω δικτύου GPS.
  • Orlando Vaseli, χημικό-ηφαιστειολόγο, Καθ. Παν/μίου Φλωρεντίας, υπεύθυνο για την παρακολούθηση των φυσικο-χημικών παραμέτρων των ρευστών των ατμίδων και των θερμών πηγών του χώρου

Με την ομάδα αυτή συνεργάζεται επίσης ο Δρ. Teshner Manfred, φυσικός, ερευνητής του Κρατικού Γεωλογικού Ινστιτούτου της Γερμανίας (BGR), υπεύθυνος για το σταθμό παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο των φυσικο-χημικών παραμέτρων των ατμίδων του κρατήρα του 1887.

Το Ηφαιστειολογικό Παρατηρητήριο στεγάζεται στο οίκημα του παλαιού Δημοτικού σχολίου του Εμπορειού, χώρος που αποκαταστάθηκε κατάλληλα από το πρόγραμμα για να φιλοξενήσει το Παρατηρητήριο. Το κτήριο βρίσκεται σε εξαίρετη θέση για το ρόλο του, πάνω στο χείλος της καλδέρας και με άμεση οπτική επαφή του χώρου του πυθμένα της καλδέρας και των υδροθερμικών κρατήρων. Παράλληλα έχει οπτική επαφή με τη νησίδα Γυαλί, όπου επίσης θα εγκατασταθούν αντίστοιχα συστήματα παρακολούθησης.Η κεντρική αίθουσα του Παρατηρητηρίου έχει διαμορφωθεί για να μπορεί να χρησιμοποιείται ως αίθουσα παρουσιάσεων, διαλέξεων ή συναντήσεων εργασίας με χωρητικότητα 50 ατόμων. 

πηγή: igme.nisyros.gr